فیبروم رحم و آدنومیوز دو بیماری خوشخیم اما متفاوت رحم هستند. هر دو میتوانند باعث خونریزی شدید قاعدگی، پریود دردناک، درد یا احساس فشار در لگن و بزرگ شدن رحم شوند؛ به همین دلیل، فقط از روی علائم همیشه نمیتوان آنها را از یکدیگر تشخیص داد.
تفاوت اصلی در نوع بافت درگیر است. فیبروم یا میوم یک توده خوشخیم است که از عضله صاف و بافت همبند رحم منشأ میگیرد. در آدنومیوز، بافتی شبیه آندومتر، یعنی بافت پوشاننده داخل رحم، در عضله دیواره رحم یا میومتر قرار میگیرد. همین تفاوت بر ظاهر بیماری در سونوگرافی و MRI و همچنین روش درمان اثر میگذارد.
فیبروم رحم چیست؟
فیبروم رحم که با نامهای میوم و لیومیوم نیز شناخته میشود، یک توده غیرسرطانی رحم است. ممکن است فقط یک فیبروم وجود داشته باشد یا چند توده با اندازهها و محلهای متفاوت همزمان ایجاد شوند.
فیبرومها بر اساس محل رشدشان میتوانند در ضخامت دیواره رحم قرار بگیرند، به داخل حفره رحم برجسته شوند یا به سمت سطح خارجی رحم رشد کنند. محل قرارگیری آنها در نوع علائم اهمیت دارد. برای مثال، فیبرومی که حفره رحم را تغییر میدهد ممکن است بیشتر با خونریزی قاعدگی همراه باشد، در حالی که یک فیبروم بزرگ در قسمت خارجی رحم میتواند به مثانه یا روده فشار وارد کند.
بسیاری از فیبرومها هیچ علامتی ندارند و بهطور اتفاقی هنگام معاینه یا تصویربرداری تشخیص داده میشوند. در موارد علامتدار، خونریزی شدید یا طولانی قاعدگی، خونریزی بین پریودها، درد یا فشار لگنی، احساس پری در پایین شکم، تکرر ادرار و مشکلات دفع ممکن است دیده شوند.
آدنومیوز چیست؟
در آدنومیوز، بافتی شبیه آندومتر داخل عضله رحم قرار میگیرد. این تغییر میتواند باعث ضخیم شدن میومتر و بزرگتر شدن رحم شود و در بعضی افراد با خونریزی شدید و درد قاعدگی همراه باشد.
آدنومیوز همیشه یک توده مشخص ایجاد نمیکند. بیماری ممکن است بخش وسیعی از دیواره رحم را بهصورت منتشر درگیر کند یا تغییرات آن بیشتر در یک قسمت از رحم متمرکز باشد. این ویژگی آن را از بسیاری از فیبرومها که به شکل تودهای نسبتاً مشخص دیده میشوند، متمایز میکند.
بعضی افراد مبتلا به آدنومیوز هیچ علامتی ندارند. در دیگران، پریودهای سنگین یا طولانی، کرامپ شدید قاعدگی، درد مزمن لگن، درد هنگام رابطه جنسی و احساس فشار یا حساسیت در پایین شکم ممکن است وجود داشته باشد.
تفاوت اصلی فیبروم و آدنومیوز چیست؟
در فیبروم، یک توده از بافت عضلانی و همبند رحم تشکیل میشود. این توده معمولاً از بافت اطراف قابل تفکیک است و بسته به محل خود میتواند شکل دیواره یا حفره رحم را تغییر دهد.
در آدنومیوز، مشکل در خود میومتر قرار دارد. بافت شبیه آندومتر در عضله رحم دیده میشود و ممکن است دیواره رحم را ضخیم یا ناهمگون کند، بدون اینکه الزاماً تودهای مانند فیبروم ایجاد شود.
به زبان ساده:
- فیبروم یک توده خوشخیم رحمی است.
- آدنومیوز درگیری عضله رحم با بافت شبیه آندومتر است.
- فیبروم ممکن است داخل دیواره رحم قرار بگیرد یا به سمت داخل یا خارج رحم رشد کند.
- آدنومیوز بیشتر ساختار و ضخامت خود دیواره رحم را تغییر میدهد.
- هر دو میتوانند باعث خونریزی شدید، درد قاعدگی و احساس فشار لگنی شوند.
وجود یکی از این بیماریها، دیگری را رد نمیکند. ممکن است یک فرد همزمان فیبروم و آدنومیوز داشته باشد.
علائم فیبروم و آدنومیوز چه تفاوتی دارند؟
علائم این دو بیماری همپوشانی زیادی دارند. بنابراین وجود خونریزی شدید یا درد قاعدگی بهتنهایی مشخص نمیکند که علت، فیبروم است یا آدنومیوز.
علائم آدنومیوز
آدنومیوز اغلب با درد و خونریزی مرتبط با قاعدگی همراه است. علائم احتمالی عبارتاند از:
- پریودهای شدید یا طولانی
- کرامپ یا درد شدید هنگام قاعدگی
- درد مزمن لگن
- درد هنگام رابطه جنسی
- احساس فشار یا حساسیت در پایین شکم
- بزرگ شدن رحم
شدت علائم در افراد مختلف یکسان نیست و آدنومیوز در بعضی افراد هیچ علامتی ایجاد نمیکند.
علائم فیبروم
علائم فیبروم بیشتر به محل، اندازه و تعداد تودهها بستگی دارند. ممکن است موارد زیر دیده شوند:
- خونریزی شدید یا طولانی قاعدگی
- خونریزی بین دورههای قاعدگی
- درد یا فشار لگنی
- احساس پری در پایین شکم
- تکرر ادرار
- فشار بر روده یا مشکل در دفع
- بزرگ شدن رحم یا شکم در فیبرومهای حجیم
فیبروم نیز ممکن است کاملاً بدون علامت باشد و بهطور اتفاقی در معاینه یا تصویربرداری دیده شود.
آیا نوع درد در فیبروم و آدنومیوز متفاوت است؟
گاهی الگوی درد سرنخهایی ایجاد میکند، اما نوع درد بهتنهایی برای افتراق این دو بیماری کافی نیست.
در آدنومیوز، درد شدید و کرامپی هنگام قاعدگی میتواند برجسته باشد و بعضی افراد در فاصله بین پریودها نیز درد لگنی دارند.
فیبروم هم میتواند درد ایجاد کند، اما در تودههای بزرگ احساس فشار، سنگینی یا پری لگن گاهی بیشتر مطرح است. فشار روی مثانه یا روده نیز به محل فیبروم بستگی دارد.
آندومتریوز و برخی بیماریهای زنان یا گوارشی نیز میتوانند علائم مشابه ایجاد کنند. به همین دلیل، درد شدید قاعدگی نباید بدون بررسی به فیبروم یا آدنومیوز نسبت داده شود.
شکل رحم در فیبروم و آدنومیوز چه تفاوتی دارد؟
در آدنومیوز منتشر، رحم ممکن است بهطور کلی بزرگتر شود و در معاینه حالت حجیم و حساس داشته باشد.
در فیبروم، تغییر شکل رحم بیشتر به محل توده بستگی دارد. یک فیبروم میتواند بخشی از دیواره رحم را برجسته کند، شکل حفره داخلی را تغییر دهد یا از سطح خارجی رحم بیرون بزند. وجود چند فیبروم نیز ممکن است شکل رحم را نامنظم کند.
این تفاوتها معمولاً در تصویربرداری بهتر از روی علائم قابل تشخیص هستند.
آدنومیوز و فیبروم چگونه تشخیص داده میشوند؟
بررسی معمولاً با شرح حال و معاینه شروع میشود. پزشک ممکن است درباره شدت و مدت خونریزی، زمان بروز درد، علائم فشاری، سابقه بارداری و جراحی و برنامه باروری سؤال کند.
سونوگرافی یکی از روشهای اصلی برای بررسی ساختار رحم است. MRI نیز در بعضی بیماران برای روشنتر شدن یافتهها یا برنامهریزی درمان استفاده میشود.
سونوگرافی برای فیبروم
فیبرومها در بسیاری از موارد با سونوگرافی قابل شناسایی هستند. این بررسی میتواند اطلاعاتی درباره تعداد، اندازه و محل تودهها و ارتباط آنها با دیواره و حفره رحم فراهم کند.
اگر فرد خونریزی شدید داشته باشد و معاینه وجود توده لگنی یا رحم بزرگ را مطرح کند، سونوگرافی معمولاً بخشی از بررسی خواهد بود.
سونوگرافی برای آدنومیوز
در آدنومیوز، سونوگرافی ترانسواژینال میتواند تغییرات مربوط به میومتر را نشان دهد.
در افرادی که خونریزی شدید قاعدگی همراه با درد قابلتوجه دارند یا رحم در معاینه حجیم و حساس است، سونوگرافی ترانسواژینال معمولاً روش تصویربرداری اولیه مناسبی است. اگر این روش مناسب نباشد یا بیمار آن را نپذیرد، ممکن است روشهای دیگری مانند سونوگرافی شکمی یا MRI در نظر گرفته شوند.
MRI چه زمانی استفاده میشود؟
MRI ساختار میومتر و سایر بخشهای رحم را با جزئیات بیشتری نشان میدهد. در آدنومیوز، میتواند برای بررسی تغییرات دیواره رحم و افتراق آنها از سایر ضایعات رحمی مفید باشد.
در فیبروم نیز MRI گاهی برای تعیین دقیقتر تعداد، اندازه و موقعیت تودهها یا برنامهریزی درمان استفاده میشود. با این حال، همه بیماران مبتلا به فیبروم یا آدنومیوز به MRI نیاز ندارند.
آیا هیستروسکوپی آدنومیوز را تشخیص میدهد؟
هیستروسکوپی برای مشاهده مستقیم داخل حفره رحم استفاده میشود. بنابراین برای ضایعاتی که به حفره رحم برجسته میشوند، مانند بعضی فیبرومهای زیرمخاطی، کاربرد مشخصی دارد. برخی فیبرومهای داخل حفره نیز میتوانند از طریق هیستروسکوپی برداشته شوند.
آدنومیوز در عضله رحم قرار دارد و معمولاً با مشاهده سطح داخلی حفره رحم بهتنهایی قابل تشخیص نیست. در این بیماری، بررسی دیواره رحم با سونوگرافی یا MRI اطلاعات بیشتری فراهم میکند.
نمونهبرداری معمول از آندومتر نیز آدنومیوز را بهطور قطعی تأیید نمیکند، زیرا بافت درگیر در میومتر قرار دارد. در عمل، تشخیص پیش از جراحی معمولاً بر اساس علائم، معاینه و تصویربرداری انجام میشود.
آیا آدنومیوز همان آندومتریوز است؟
خیر. آدنومیوز و آندومتریوز دو بیماری متفاوت هستند.
در آدنومیوز، بافت شبیه آندومتر در عضله خود رحم دیده میشود. در آندومتریوز، بافت مشابه آندومتر خارج از رحم، برای مثال در تخمدانها، صفاق یا سایر ساختارهای لگنی قرار دارد.
این دو بیماری ممکن است همزمان وجود داشته باشند. بنابراین تشخیص آدنومیوز، وجود آندومتریوز را رد نمیکند.
آیا فیبروم و آدنومیوز میتوانند همزمان وجود داشته باشند؟
بله. این دو بیماری از نظر ساختار متفاوت هستند، اما ممکن است در یک بیمار همزمان دیده شوند.
در چنین شرایطی، مشخص کردن اینکه کدام بیماری سهم بیشتری در خونریزی یا درد دارد همیشه ساده نیست. برای مثال، ممکن است فرد هم آدنومیوز منتشر داشته باشد و هم فیبرومی که به سمت حفره رحم برجسته شده است.
در این وضعیت، محل فیبرومها، تغییرات میومتر و الگوی علائم باید در کنار یکدیگر بررسی شوند.
فیبروم و آدنومیوز چه اثری بر قاعدگی دارند؟
هر دو بیماری میتوانند باعث خونریزی شدید قاعدگی شوند.
در آدنومیوز، خونریزی شدید اغلب همراه با قاعدگی دردناک دیده میشود. در فیبروم، شدت خونریزی تا حدی به محل توده وابسته است. فیبرومهایی که به سمت حفره رحم رشد میکنند میتوانند بیشتر با تغییر در خونریزی قاعدگی همراه باشند.
خونریزی شدید یا طولانی ممکن است به کمخونی منجر شود. به همین دلیل، در فردی که خونریزی قابلتوجه دارد، آزمایش خون نیز میتواند بخشی از بررسی باشد.
فیبروم و آدنومیوز چه اثری بر باروری دارند؟
وجود فیبروم یا آدنومیوز به معنی ناباروری قطعی نیست.
در فیبروم، محل توده اهمیت زیادی دارد. فیبرومی که شکل حفره رحم را تغییر میدهد ممکن است از نظر باروری اهمیت بیشتری نسبت به یک فیبروم کوچک در سطح خارجی رحم داشته باشد.
در آدنومیوز نیز شرایط هر فرد متفاوت است. سن، وضعیت تخمدانها و لولههای رحمی، وجود احتمالی آندومتریوز، سابقه باروری و سایر عوامل باید در کنار بیماری رحم بررسی شوند.
درمان آدنومیوز
همه افراد مبتلا به آدنومیوز به درمان نیاز ندارند. اگر بیماری علامت قابلتوجهی ایجاد نکند، ممکن است تنها پیگیری کافی باشد.
برای کنترل درد و خونریزی، بسته به شرایط بیمار ممکن است داروهای ضدالتهاب، درمانهای هورمونی یا روشهای پروژستینی از جمله سیستم داخل رحمی حاوی پروژستین استفاده شوند.
اگر درد یا خونریزی شدید باقی بماند و درمانهای دیگر مؤثر یا مناسب نباشند، هیسترکتومی ممکن است مطرح شود. برداشتن رحم آدنومیوز رحمی را بهطور قطعی برطرف میکند، اما امکان بارداری از طریق رحم را نیز از بین میبرد. برداشتن تخمدانها برای درمان خود آدنومیوز لازم نیست.
درمان فیبروم رحم
همه فیبرومها به درمان نیاز ندارند. اگر فیبروم کوچک باشد و علامتی ایجاد نکند، در بعضی افراد پیگیری کافی است.
اگر خونریزی، درد، علائم فشاری یا مشکلات دیگری وجود داشته باشد، نوع درمان به اندازه، تعداد و محل فیبرومها و شرایط بیمار بستگی دارد. داروها میتوانند برای کنترل خونریزی یا درد استفاده شوند، اما اثر آنها بر خود توده بسته به نوع درمان متفاوت است.
در مواردی که درمان مستقیم فیبروم لازم باشد، روشهایی مانند میومکتومی، آمبولیزاسیون شریان رحمی، رادیوفرکوئنسی ابلیشن یا هیسترکتومی ممکن است مطرح شوند.
میومکتومی
در میومکتومی فقط فیبروم یا فیبرومها برداشته میشوند و رحم باقی میماند. روش جراحی بسته به اندازه و محل توده میتواند هیستروسکوپی، لاپاراسکوپی یا جراحی باز باشد.
حفظ رحم به معنی تضمین باروری آینده نیست و فیبرومهای جدید نیز ممکن است بعداً ایجاد شوند.
آمبولیزاسیون شریان رحمی
در آمبولیزاسیون شریان رحمی یا UAE، جریان خون شریانهایی که فیبروم را تغذیه میکنند کاهش یا مسدود میشود تا توده کوچکتر شود.
این روش برای بعضی بیماران علامتدار قابل بررسی است. تأثیر آن بر بارداری آینده کاملاً قابل پیشبینی نیست و در فردی که قصد بارداری دارد باید این موضوع جداگانه ارزیابی شود.
هیسترکتومی
هیسترکتومی به معنی برداشتن رحم است و یکی از روشهای درمان قطعی فیبروم رحمی محسوب میشود. این روش معمولاً زمانی مطرح میشود که علائم قابلتوجه باشند و درمانهای دیگر مؤثر، مناسب یا مورد نظر بیمار نباشند.
پس از هیسترکتومی امکان بارداری از طریق رحم وجود ندارد.
چرا تفاوت فیبروم و آدنومیوز در درمان اهمیت دارد؟
با وجود شباهت علائم، روش درمان این دو بیماری الزاماً یکسان نیست.
در فیبروم معمولاً یک یا چند توده مشخص وجود دارد و در شرایط مناسب میتوان آنها را با میومکتومی برداشت و رحم را حفظ کرد.
در آدنومیوز منتشر، بیماری در خود عضله رحم گسترش یافته است و مانند یک فیبروم منفرد مرز مشخصی برای خارج کردن ندارد. بنابراین روشی که برای یک فیبروم محدود مناسب است، ممکن است برای آدنومیوز منتشر کاربرد مشابهی نداشته باشد.
به همین دلیل، پیش از شروع درمان باید مشخص شود که علائم بیشتر با فیبروم ارتباط دارند، آدنومیوز یا وجود همزمان هر دو.
بررسی فیبروم و آدنومیوز در بیمارستان آویسنا
خونریزی شدید قاعدگی، درد لگنی و بزرگ شدن رحم میتوانند دلایل مختلفی داشته باشند. بررسی آنها معمولاً با شرح حال و معاینه زنان شروع میشود و در صورت نیاز تصویربرداری نیز انجام میشود.
بیمارستان بینالمللی آویسنا در استانبول بخش زنان و زایمان دارد و خدماتی مانند معاینات زنان، سونوگرافی، بررسی بیماریهای رحم و جراحی فیبروم را ارائه میدهد.
اگر فیبروم، آدنومیوز یا وجود همزمان آنها مطرح باشد، نوع بررسی و درمان بر اساس یافتههای تصویربرداری، شدت خونریزی و درد، اندازه و محل ضایعات، سلامت عمومی و برنامه باروری بیمار تعیین میشود.
سوالات متداول درباره تفاوت فیبروم و آدنومیوز
آیا آدنومیوز نوعی فیبروم است؟
خیر. فیبروم یک توده خوشخیم است که از بافت عضلانی و همبند رحم منشأ میگیرد. در آدنومیوز، بافت شبیه آندومتر داخل عضله رحم قرار دارد. بنابراین ساختار این دو بیماری متفاوت است.
کدام بیماری بیشتر باعث پریود دردناک میشود؟
پریود دردناک یکی از علائم شناختهشده آدنومیوز است، اما فیبروم نیز میتواند باعث درد قاعدگی شود. شدت یا نوع درد بهتنهایی برای تشخیص کافی نیست.
آیا فیبروم و آدنومیوز در سونوگرافی از هم قابل تشخیص هستند؟
در بسیاری از موارد، بله. فیبروم معمولاً به شکل یک توده مشخص دیده میشود، در حالی که آدنومیوز بیشتر با تغییرات ساختاری میومتر همراه است. اگر یافتههای سونوگرافی کافی نباشند یا بررسی بیشتری لازم باشد، MRI میتواند اطلاعات تکمیلی فراهم کند.
آیا MRI برای تشخیص آدنومیوز لازم است؟
برای همه بیماران خیر. سونوگرافی ترانسواژینال معمولاً یکی از بررسیهای اولیه است. MRI در شرایط انتخابشده یا زمانی که سونوگرافی مناسب یا کافی نیست میتواند استفاده شود.
آیا آدنومیوز سرطان است؟
خیر. آدنومیوز یک بیماری خوشخیم رحم است. با این حال، خونریزی غیرطبیعی یا یافته غیرمعمول در تصویربرداری باید بر اساس سن، علائم و شرایط بیمار بررسی شود و نباید بدون ارزیابی پزشکی به آدنومیوز نسبت داده شود.
آیا میتوان هم آدنومیوز و هم فیبروم داشت؟
بله. این دو بیماری ممکن است همزمان وجود داشته باشند. در چنین شرایطی، تصویربرداری و ارزیابی علائم کمک میکنند مشخص شود هر کدام چه نقشی در خونریزی، درد یا تغییر شکل رحم دارند.
