پیچخوردگی تخمدان یا تورشن تخمدان زمانی اتفاق میافتد که تخمدان به دور بافتهای نگهدارنده خود بچرخد و جریان خون آن دچار اختلال شود. این وضعیت معمولاً با درد ناگهانی در شکم یا لگن همراه است و گاهی تهوع و استفراغ نیز ایجاد میکند.
پیچخوردگی تخمدان یک اورژانس پزشکی است، زیرا ادامه اختلال در خونرسانی میتواند به بافت تخمدان آسیب برساند. به همین دلیل، در صورت مشکوک بودن به تورشن، ارزیابی پزشکی باید در سریعترین زمان ممکن انجام شود.
پیچخوردگی تخمدان چگونه اتفاق میافتد؟
تخمدانها در لگن به کمک رباطها و بافتهای اطراف خود در جای خود قرار دارند. اگر تخمدان بیش از حد حرکت کند، ممکن است همراه با لوله فالوپ به دور محور خود بچرخد.
این چرخش میتواند ابتدا جریان خون وریدی را مختل کند. با ادامه پیچخوردگی، خونرسانی شریانی نیز ممکن است کاهش پیدا کند و در نتیجه تورم و آسیب بافت تخمدان ایجاد شود.
وجود کیست یا توده در تخمدان میتواند احتمال تورشن را افزایش دهد، زیرا بزرگ شدن تخمدان حرکت آن را در لگن بیشتر میکند. با این حال، پیچخوردگی فقط در تخمدانهای دارای کیست اتفاق نمیافتد و ممکن است در تخمدانی بدون توده مشخص نیز رخ دهد.
چه عواملی احتمال پیچخوردگی تخمدان را بیشتر میکنند؟
وجود یک توده یا کیست تخمدان یکی از عوامل مهم مرتبط با تورشن است. بسیاری از تودههایی که همراه با پیچخوردگی دیده میشوند، خوشخیم هستند.
عوامل دیگری که ممکن است احتمال پیچخوردگی را افزایش دهند عبارتاند از:
- وجود کیست یا توده تخمدان
- بزرگ شدن تخمدان
- برخی تغییرات طبیعی تخمدان در سنین باروری
- شرایطی که حرکت تخمدان در لگن را بیشتر میکنند
- سابقه قبلی پیچخوردگی تخمدان
با این حال، نداشتن کیست یا توده مشخص، تورشن را بهطور کامل رد نمیکند.
مهمترین علائم پیچخوردگی تخمدان چیست؟
درد ناگهانی در قسمت پایین شکم یا لگن شایعترین علامت پیچخوردگی تخمدان است. این درد اغلب در یک سمت احساس میشود، اما شدت و نحوه بروز آن در افراد مختلف متفاوت است.
علائم احتمالی شامل موارد زیر هستند:
- درد ناگهانی شکم یا لگن
- درد یکطرفه در پایین شکم
- تهوع
- استفراغ
- حساسیت شکم
- درد متناوب که کاهش پیدا میکند و دوباره برمیگردد
درد همیشه ثابت و شدید نیست. گاهی تخمدان برای مدتی میپیچد و سپس تا حدی به وضعیت طبیعی برمیگردد. در چنین شرایطی، ممکن است درد موقتاً کاهش پیدا کند. بنابراین بهتر شدن موقتی علائم لزوماً به معنی برطرف شدن مشکل نیست.
آیا پیچخوردگی تخمدان همیشه با درد شدید همراه است؟
شدت درد میتواند متفاوت باشد. درد ناگهانی، بهخصوص اگر یکطرفه باشد و همراه با تهوع یا استفراغ ایجاد شود، یکی از علائمی است که میتواند احتمال تورشن را مطرح کند.
البته درد یکطرفه شکم همیشه به معنی پیچخوردگی تخمدان نیست. پارگی کیست تخمدان، بارداری خارج رحمی، عفونتهای لگنی و بعضی مشکلات گوارشی نیز میتوانند علائم مشابهی ایجاد کنند.
به همین دلیل، تشخیص بر اساس یک علامت بهتنهایی انجام نمیشود و علائم، معاینه و نتایج تصویربرداری باید در کنار یکدیگر بررسی شوند.
آیا پیچخوردگی تخمدان یک اورژانس است؟
بله. تورشن تخمدان به دلیل احتمال اختلال در خونرسانی، یک اورژانس زنان محسوب میشود.
اگر خونرسانی برای مدت طولانی مختل بماند، احتمال آسیب به بافت تخمدان افزایش پیدا میکند. با این حال، زمان مشخصی که بعد از آن حتماً آسیب برگشتناپذیر ایجاد شود، برای همه بیماران یکسان نیست.
همچنین ظاهر تخمدان در زمان جراحی بهتنهایی نمیتواند مشخص کند که بافت تخمدان قابل حفظ است یا خیر. به همین دلیل، در صورت بروز درد ناگهانی و قابلتوجه در پایین شکم، بهویژه همراه با تهوع یا استفراغ، ارزیابی سریع پزشکی اهمیت دارد.
پیچخوردگی تخمدان چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص تورشن تخمدان همیشه آسان نیست. پزشک ابتدا درباره زمان شروع درد، محل و شدت آن، علائم همراه و سابقه بیماریهای تخمدان سؤال میکند. سپس بر اساس شرایط بیمار، معاینه و تصویربرداری انجام میشود.
سونوگرافی
سونوگرافی یکی از روشهای اصلی برای بررسی احتمال پیچخوردگی تخمدان است. در این بررسی ممکن است بزرگ شدن یا تورم تخمدان، جابهجایی فولیکولها، وجود مایع آزاد در لگن یا تغییرات مربوط به جریان خون دیده شود.
سونوگرافی داپلر نیز برای بررسی جریان خون استفاده میشود. با این حال، وجود جریان خون طبیعی در داپلر بهتنهایی نمیتواند تورشن را رد کند. تخمدان از دو مسیر اصلی خون دریافت میکند و در بعضی موارد ممکن است بخشی از جریان خون حتی پس از پیچخوردگی حفظ شود.
به همین دلیل، نتیجه سونوگرافی باید در کنار علائم و یافتههای معاینه تفسیر شود.
MRI و CT
در بعضی بیماران، MRI یا CT ممکن است به تشخیص تورشن کمک کند یا اطلاعات بیشتری درباره علت درد شکم فراهم کند. با این حال، اگر شک بالینی به پیچخوردگی تخمدان بالا باشد، انجام تصویربرداری نباید باعث تأخیر غیرضروری در ارزیابی و درمان شود.
آیا آزمایش خون پیچخوردگی تخمدان را مشخص میکند؟
خیر. آزمایش خون بهتنهایی نمیتواند پیچخوردگی تخمدان را تأیید یا رد کند.
آزمایشهای خون ممکن است برای بررسی وضعیت عمومی بیمار یا بررسی سایر علتهای احتمالی درد انجام شوند، اما تشخیص تورشن بر اساس مجموعهای از علائم، معاینه و یافتههای تصویربرداری انجام میشود.
آیا پیچخوردگی تخمدان با کیست تخمدان ارتباط دارد؟
بله. کیستها و سایر تودههای تخمدان میتوانند احتمال پیچخوردگی را افزایش دهند. یکی از دلایل این ارتباط، افزایش اندازه و وزن تخمدان و در نتیجه بیشتر شدن امکان حرکت آن در لگن است.
البته داشتن کیست به معنی وقوع حتمی تورشن نیست. از طرف دیگر، پیچخوردگی میتواند حتی بدون وجود یک کیست یا توده مشخص نیز اتفاق بیفتد.
آیا پیچخوردگی تخمدان در دوران بارداری اتفاق میافتد؟
بله، پیچخوردگی تخمدان میتواند در دوران بارداری نیز رخ دهد. وجود برخی تودههای تخمدانی و تغییرات مربوط به تخمدان میتواند در ارزیابی احتمال تورشن اهمیت داشته باشد.
از آنجا که درد شکم در دوران بارداری میتواند علتهای مختلفی داشته باشد، درد ناگهانی یا شدید باید با توجه به شرایط بارداری و علائم همراه بررسی شود.
درمان پیچخوردگی تخمدان چگونه انجام میشود؟
اگر احتمال تورشن بالا باشد، درمان معمولاً به روش جراحی انجام میشود. هدف اصلی جراحی، باز کردن پیچخوردگی و حفظ تخمدان تا حد امکان است.
در بسیاری از موارد، جراحی با لاپاراسکوپی انجام میشود. جراح تخمدان و بافتهای اطراف آن را بررسی میکند، پیچخوردگی را باز میکند و وضعیت تخمدان را ارزیابی میکند.
متورم یا تیره بودن تخمدان هنگام جراحی لزوماً به معنی از بین رفتن عملکرد آن نیست. به همین دلیل، در شرایط مناسب تلاش میشود ابتدا پیچخوردگی باز شود و تخمدان حفظ شود.
آیا همیشه لازم است تخمدان برداشته شود؟
خیر. در درمان تورشن، حفظ تخمدان تا حد امکان یکی از اهداف اصلی جراحی است.
حتی اگر تخمدان هنگام جراحی متورم یا تیره به نظر برسد، این ظاهر بهتنهایی مشخص نمیکند که بافت قابل حفظ نیست. در بسیاری از موارد، پس از باز شدن پیچخوردگی، تخمدان میتواند به فعالیت خود ادامه دهد.
برداشتن تخمدان ممکن است زمانی لازم شود که بافت آن بهشدت آسیب دیده باشد یا امکان حفظ آن وجود نداشته باشد.
اگر کیست یا تودهای نیز وجود داشته باشد، درباره برداشتن آن بر اساس نوع، اندازه، محل و شرایط بیمار تصمیمگیری میشود.
آیا بعد از پیچخوردگی، تخمدان دوباره سالم کار میکند؟
در بسیاری از موارد، پس از باز کردن پیچخوردگی امکان حفظ عملکرد تخمدان وجود دارد. حتی تخمدانی که در زمان جراحی ظاهر مناسبی ندارد، ممکن است بعداً عملکرد خود را حفظ کند.
نتیجه به عواملی مانند مدت و شدت تورشن، میزان آسیب بافتی و علت ایجاد پیچخوردگی بستگی دارد.
آیا پیچخوردگی تخمدان روی باروری تأثیر میگذارد؟
اگر تخمدان حفظ شود، عملکرد آن نیز ممکن است حفظ شود. به همین دلیل، در جراحی تورشن تلاش میشود تا حد امکان تخمدان باقی بماند.
اگر آسیب شدید باشد و یک تخمدان برداشته شود، تخمدان دیگر میتواند به فعالیت خود ادامه دهد. با این حال، تأثیر هر مورد بر باروری به شرایط فرد، عملکرد تخمدان باقیمانده و عوامل دیگری مانند سن و وضعیت سایر اندامهای تولیدمثل بستگی دارد.
آیا احتمال تکرار پیچخوردگی تخمدان وجود دارد؟
بله، احتمال عود وجود دارد، هرچند در همه افراد اتفاق نمیافتد. احتمال تکرار میتواند به علت زمینهای تورشن و شرایط آناتومیک فرد بستگی داشته باشد.
در بعضی شرایط، پزشک ممکن است روشهایی را برای کاهش احتمال پیچخوردگی مجدد بررسی کند. یکی از این روشها اووفوروپکسی است که در آن تخمدان در موقعیت مشخصی ثابت میشود. این روش برای همه بیماران لازم نیست و استفاده از آن به شرایط هر فرد بستگی دارد.
تفاوت پیچخوردگی تخمدان با پارگی کیست چیست؟
هر دو مشکل میتوانند با درد ناگهانی شکم یا لگن همراه باشند، اما علت آنها متفاوت است.
در پیچخوردگی، تخمدان حول محور خود میچرخد و ممکن است خونرسانی آن مختل شود. در پارگی کیست، دیواره کیست باز میشود و محتویات آن وارد فضای اطراف میشود.
از روی محل یا شدت درد همیشه نمیتوان این دو وضعیت را از یکدیگر تشخیص داد. بنابراین درد ناگهانی و شدید لگنی نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.
چه زمانی باید برای درد تخمدان فوراً مراجعه کرد؟
درد ناگهانی یا شدید در پایین شکم، بهخصوص اگر یکطرفه باشد و با تهوع یا استفراغ همراه شود، نیاز به ارزیابی سریع پزشکی دارد.
اگر فرد سابقه کیست یا توده تخمدان داشته باشد، بررسی این علائم اهمیت بیشتری پیدا میکند. از آنجا که تورشن تخمدان میتواند خونرسانی تخمدان را مختل کند، نباید در چنین شرایطی منتظر ماند تا درد خودبهخود برطرف شود.
بررسی پیچخوردگی تخمدان در بیمارستان آویسنا
پیچخوردگی تخمدان نیاز به بررسی سریع دارد. ارزیابی میتواند شامل معاینه زنان و تصویربرداری باشد و در صورت وجود شک بالینی، تیم پزشکی درباره ادامه بررسی و نیاز به مداخله جراحی تصمیم میگیرد.
بیمارستان بینالمللی آویسنا در استانبول خدمات زنان و زایمان، تصویربرداری و جراحیهای زنان را ارائه میدهد. در مواردی که تورشن تخمدان مطرح باشد، هدف درمان، باز کردن پیچخوردگی و حفظ عملکرد تخمدان تا حد امکان است.
سوالات متداول درباره پیچخوردگی تخمدان
پیچخوردگی تخمدان چیست؟
پیچخوردگی تخمدان زمانی رخ میدهد که تخمدان، گاهی همراه با لوله فالوپ، حول محور خود بچرخد و جریان خون آن دچار اختلال شود.
شایعترین علامت پیچخوردگی تخمدان چیست؟
درد ناگهانی در قسمت پایین شکم یا لگن، بهخصوص درد یکطرفه، از شایعترین علائم است. تهوع و استفراغ نیز ممکن است همراه آن ایجاد شوند.
آیا سونوگرافی پیچخوردگی تخمدان را نشان میدهد؟
سونوگرافی میتواند یافتههایی به نفع تورشن نشان دهد، اما هیچ یافته تصویربرداری بهتنهایی در همه موارد قطعی نیست. وجود جریان خون در داپلر نیز بهتنهایی نمیتواند تورشن را رد کند.
آیا پیچخوردگی تخمدان بدون کیست هم اتفاق میافتد؟
بله. اگرچه کیست یا توده تخمدان میتواند احتمال تورشن را افزایش دهد، پیچخوردگی ممکن است در تخمدانی بدون توده مشخص نیز رخ دهد.
آیا پیچخوردگی تخمدان با دارو درمان میشود؟
تورشن یک مشکل مکانیکی است و دارو نمیتواند پیچخوردگی را باز کند. اگر احتمال تورشن بالا باشد، معمولاً ارزیابی و درمان جراحی لازم است.
آیا بعد از پیچخوردگی میتوان تخمدان را حفظ کرد؟
در بسیاری از موارد، هدف جراحی باز کردن پیچخوردگی و حفظ تخمدان است. حتی ظاهر غیرطبیعی تخمدان در زمان جراحی لزوماً به معنی غیرقابلحفظ بودن آن نیست.
